Xây Dựng Hạ Tầng Tài Chính Trên Bitcoin Với Ark
Ba năm sau khi Bitfinex đề cập đến Ark khi giao thức này vẫn mới là một đề xuất chưa được triển khai, hai bản triển khai khác nhau – Arkade của Ark Labs và Bark của Second – hiện đã hoạt động trên mainnet Bitcoin và bắt đầu được ứng dụng trong thực tế. Trong khi đó, sự quan tâm đến các cách tiếp cận tương tự cũng đang lan rộng vượt ra ngoài những đội ngũ trực tiếp xây dựng chúng.
Đã có rất nhiều thay đổi kể từ lần Bitfinex đề cập gần nhất đến Ark vào năm 2023. Từ một đề xuất đầy tham vọng nhưng chưa được triển khai nhằm đơn giản hóa các khoản thanh toán Bitcoin theo mô hình tự lưu ký, Ark giờ đây đã trở thành hạ tầng vận hành thực tế, với Arkade của Ark Labs và Bark của Second đều đang hoạt động trên mainnet Bitcoin.
Hai bản triển khai này đại diện cho những cách tiếp cận khác nhau đối với cùng một kiến trúc nền tảng. Arkade đang khám phá cách mô hình này có thể hỗ trợ không chỉ thanh toán bằng Bitcoin mà còn cả tài sản, hoạt động hoán đổi và các ứng dụng tài chính phức tạp hơn. Bark tập trung vào việc cải thiện thanh toán Bitcoin theo mô hình tự lưu ký và khả năng tương tác với Lightning.
Sự xuất hiện vào tháng 7 năm 2026 của Wavelength – bộ công cụ ở giai đoạn alpha của Lightning Labs được xây dựng xoay quanh một “lớp tất toán kiểu Ark” dành cho thanh toán của các tác nhân AI – cũng đã thu hút sự chú ý đến những cách tiếp cận tương tự bên ngoài các đội ngũ trực tiếp xây dựng những bản triển khai Ark.
Tương tự RGB, giao thức mà Bitfinex gần đây đã phân tích như một cách khác để mở rộng khả năng của Bitcoin mà không thay đổi lớp cơ sở, Ark phản ánh một xu hướng rộng hơn trong quá trình phát triển Bitcoin: xây dựng các hệ thống chuyên biệt xung quanh Bitcoin, đồng thời duy trì vai trò của mạng lưới này như lớp tất toán nền tảng.
Điều Gì Đã Thay Đổi Kể Từ Năm 2023?
Ark lần đầu được đề xuất vào năm 2023, với mục tiêu cho phép người dùng gửi và nhận Bitcoin theo mô hình tự lưu ký mà không cần mở kênh Lightning, tìm nguồn thanh khoản đầu vào hay vận hành một node luôn trực tuyến.
Ark thực hiện điều này thông qua các đầu ra giao dịch ảo, hay VTXO: các đầu ra Bitcoin off-chain được ký trước và được bảo chứng bằng số Bitcoin đã cam kết trong một giao dịch Bitcoin duy nhất.
Bitcoin thông thường ghi nhận quyền sở hữu thông qua các đầu ra giao dịch chưa được chi tiêu, hay UTXO. Chi tiêu Bitcoin đồng nghĩa với việc sử dụng các đầu ra hiện có và tạo ra những đầu ra mới do chủ sở hữu tiếp theo kiểm soát. Ark mở rộng mô hình này bằng cách cho phép người dùng chuyển VTXO off-chain, đồng thời vẫn duy trì một lộ trình quay về tất toán trên Bitcoin.
Trong đề xuất Ark ban đầu, đơn vị điều phối giao dịch, gia hạn VTXO cũng như việc tham gia và rời khỏi giao thức được gọi là Nhà cung cấp Dịch vụ Ark, hay ASP. Kể từ đó, Arkade và Bark đã áp dụng những cách tiếp cận khác nhau đối với vai trò này, trong đó một hoặc nhiều đơn vị vận hành cung cấp cơ chế điều phối cần thiết để tạo và thực thi các UTXO ảo.
Điểm khác biệt cốt lõi của Ark so với các giải pháp thanh toán lưu ký là người dùng không đơn thuần nắm giữ một số dư do dịch vụ điều phối kiểm soát. Thay vào đó, mỗi VTXO đều có một lộ trình rút vốn được lập trình sẵn , cho phép chủ sở hữu thu hồi số Bitcoin cơ sở on-chain nếu nhà cung cấp dịch vụ ngừng hoạt động hoặc từ chối phối hợp.
Thiết kế Ark ban đầu gắn chặt với chức năng ràng buộc có điều kiện – cơ chế áp đặt điều kiện lên cách Bitcoin có thể được chi tiêu trong tương lai — vốn chưa được Bitcoin hỗ trợ. Điều này làm dấy lên những câu hỏi ban đầu về việc liệu kiến trúc này có thể được triển khai mà không cần thay đổi các quy tắc đồng thuận của Bitcoin hay không. Kể từ đó, Arkade và Bark đã chứng minh rằng nhiều ý tưởng cốt lõi của Ark có thể được xây dựng bằng các cấu phần nền tảng hiện có của Bitcoin, bao gồm giao dịch được ký trước và cơ chế ký phối hợp.
Ark không phát triển thành một mạng lưới duy nhất. Do khả năng tương tác giữa các Nhà cung cấp Dịch vụ Ark khác nhau không phải là yêu cầu bắt buộc của kiến trúc, các bản triển khai có thể phát triển độc lập. Thanh toán giữa người dùng của các bản triển khai khác nhau thường có thể được định tuyến qua Lightning.
Điều này phản ánh một mô hình rộng hơn trong quá trình phát triển Bitcoin. Lightning, Liquid, Spark và BitVM đều mở rộng Bitcoin theo những cách khác nhau mà không yêu cầu sử dụng chung một kiến trúc duy nhất. Bitcoin Optech theo dõi Arkade và bản triển khai của Second như những hệ thống riêng biệt, thay vì các phiên bản của cùng một mạng lưới. Trong khi đó, đề xuất V-PACK vào tháng 3 năm 2026 hướng tới việc cung cấp một định dạng trung lập để xác minh và sao lưu VTXO giữa các bản triển khai khác nhau.
Arkade đã xử lý các khoản thanh toán mainnet đầu tiên tại hội nghị Baltic Honeybadger vào tháng 8 năm 2025, trước khi mở cửa công khai vào tháng 10 cùng năm. Second đưa Bark lên mainnet Bitcoin vào ngày 9 tháng 6 năm 2026, cùng với một máy chủ công khai, SDK dành cho nhà phát triển và các tích hợp trải rộng từ ví di động, ứng dụng Umbrel cho đến plugin BTCPay Server.
Cả hai bản triển khai đều giải quyết những thách thức tương tự liên quan đến thanh toán off-chain tốc độ cao. Second sử dụng các giao dịch arkoor, cho phép việc chuyển tiền diễn ra ngoài các vòng xử lý được lên lịch với sự điều phối của máy chủ Ark. Arkade đạt được chức năng tương tự thông qua kiến trúc Virtual Mempool.
Các Ứng Dụng Tài Chính Được Xây Dựng Xung Quanh Bitcoin
Tham vọng rộng hơn của Arkade là mở rộng mô hình VTXO từ một cơ chế thanh toán thành một môi trường thực thi tổng quát hơn xoay quanh Bitcoin.
Trên thực tế, điều này có nghĩa là các giao dịch có thể được xác thực và điều phối off-chain trước khi được tất toán trên Bitcoin, thay vì yêu cầu từng giao dịch chuyển tiền riêng lẻ phải chờ xác nhận on-chain.
Sự tách biệt giữa thực thi và tất toán này tạo ra một kiến trúc khác với lớp cơ sở của Bitcoin. Người dùng vẫn duy trì lộ trình thoát đơn phương đối với số Bitcoin cơ sở, trong khi hạ tầng ký của Arkade điều phối các giao dịch được xác nhận trước, trước khi chúng cuối cùng được tất toán trên Bitcoin.
Arkade sử dụng Môi trường Thực thi Tin cậy (Trusted Execution Environments – TEEs) và cơ chế chứng thực từ xa, cho phép người dùng xác minh một số đặc điểm của môi trường đang vận hành phần mềm ký, qua đó có thêm sự bảo đảm rằng hệ thống đang hoạt động đúng như thiết kế.
Phần mở rộng rõ ràng nhất vượt ra ngoài thanh toán Bitcoin là Arkade Assets, được giới thiệu vào tháng 10 năm 2025.
Arkade Assets mở rộng cấu trúc VTXO được sử dụng cho các giao dịch Bitcoin để hỗ trợ những tài sản có thể thay thế lẫn nhau như stablecoin, cho phép chúng di chuyển trong cùng một môi trường thực thi rộng hơn. Bitcoin bảo đảm cấu trúc VTXO nền tảng và lộ trình thoát đơn phương đối với Bitcoin được nắm giữ trong Arkade, trong khi các bảo đảm dành cho những tài sản này phụ thuộc vào giao thức tài sản và các quy tắc do tổ chức phát hành thiết lập. Các công cụ hợp đồng phức tạp hơn đang được phát triển, hướng tới những ứng dụng trong tương lai như lending và trading.
Điều này đặt Arkade vào hệ sinh thái rộng hơn của các giao thức tài sản trên Bitcoin, bên cạnh những cách tiếp cận như RGB. Hai hệ thống đi theo những con đường khác nhau để giải quyết cùng một thách thức: mở rộng những gì có thể được xây dựng xung quanh Bitcoin mà không yêu cầu lớp cơ sở trực tiếp thực thi mọi ứng dụng.
RGB sử dụng cơ chế xác thực phía người dùng, trong đó các bên tham gia tự xác minh trạng thái tài sản liên quan đến mình. Trong khi đó, Arkade sử dụng một môi trường thực thi off-chain dùng chung, nơi các giao dịch được điều phối trước khi được tất toán trên Bitcoin sau đó.
Bằng cách kết hợp tài sản, thanh toán và các luồng giao dịch có thể lập trình, Arkade đang khám phá một hạ tầng có thể hỗ trợ các ứng dụng bao gồm stablecoin, hoạt động hoán đổi, cơ chế thế chấp và những quy trình tài chính khác.
Một ví dụ cụ thể là Lendaswap, sản phẩm hoán đổi không lưu ký được Lendasat ra mắt – hiện là Satora – vào tháng 11 năm 2025. Sản phẩm này sử dụng Arkade để hỗ trợ hoạt động hoán đổi giữa Bitcoin và stablecoin trên các blockchain khác. Tương tự, vào tháng 5 năm 2026, Hodl Hodl, sàn giao dịch Bitcoin ngang hàng, đã tích hợp Arkade vào hệ thống ký quỹ của mình nhằm đẩy nhanh quá trình tất toán giao dịch.
Tháng sau, Bitrefill đã bổ sung Arkade làm phương thức thanh toán trên nền tảng thẻ quà tặng của mình, cho phép người dùng mua hàng tức thì mà không mất phí.
Sự quan tâm về mặt thương mại cũng đã xuất hiện quanh hướng đi này. Ark Labs đã huy động được 5,2 triệu USD trong vòng gọi vốn tháng 3 năm 2026 do Tether hậu thuẫn, cùng với các nhà đầu tư gồm Ego Death Capital, Epoch VC và Anchorage Digital.
Một Hệ Sinh Thái Hạ Tầng Bitcoin Rộng Hơn
Sự phát triển của Ark phản ánh một thay đổi rộng hơn trong quá trình phát triển Bitcoin: xây dựng các hệ thống chuyên biệt xung quanh lớp cơ sở, đồng thời duy trì vai trò của Bitcoin như lớp tất toán cuối cùng.
Ark Labs đang xây dựng kiến trúc VTXO có thể hỗ trợ Bitcoin cùng nhiều ứng dụng tài chính rộng hơn, bao gồm tài sản và các luồng giao dịch có thể lập trình. Second tiếp tục hoàn thiện Bark xoay quanh thanh toán Bitcoin theo mô hình tự lưu ký và khả năng tương tác với Lightning Network. Trong khi đó, Wavelength cho thấy các thiết kế tất toán của Ark đang thu hút sự chú ý vượt ra ngoài hệ sinh thái Ark ban đầu.
Ba năm trước, Ark là một đề xuất đầy tham vọng nhằm đơn giản hóa thanh toán Bitcoin theo mô hình tự lưu ký mà không cần thay đổi chính Bitcoin. Câu hỏi còn bỏ ngỏ khi đó là liệu kiến trúc này có thể chuyển từ lý thuyết sang thực tiễn hay không. Ngày nay, câu hỏi đó đã có lời giải. Ark đã đi vào hoạt động, nhiều bản triển khai đã xuất hiện và các nhà phát triển hiện đang khám phá cách cùng một mô hình dựa trên VTXO có thể hỗ trợ không chỉ các khoản thanh toán nhanh hơn mà còn cả một lớp hạ tầng tài chính gốc Bitcoin rộng lớn hơn.
Bản quyền © 2025 BFXWW Inc. Tài liệu này được BFXWW Inc. (“Bitfinex”) cung cấp chỉ cho mục đích thông tin chung, không phải là lời chào mời, đề nghị liên quan đến tài sản kỹ thuật số hoặc bất kỳ hình thức quảng bá tài chính nào. Dù cố gắng cung cấp thông tin chính xác và kịp thời, Bitfinex và các bên cung cấp nội dung thứ ba không bảo đảm tính chính xác, kịp thời, đầy đủ hoặc hữu ích của nội dung blog, và không chịu trách nhiệm đối với các nội dung này. Tất cả nội dung blog được cung cấp theo nguyên trạng. Bạn không nên đăng tải, truyền tải, chuyển tiếp hoặc cung cấp nội dung blog cho bất kỳ bên thứ ba nào. Mỗi bài viết cũng có các thông tin quan trọng khác, vui lòng đọc kỹ.
