BIP-110: Cuộc Tranh Luận Phơi Bày Rào Cản Lớn Nhất Khi Thay Đổi Quy Tắc Đồng Thuận Bitcoin

Đề xuất nâng cấp tương thích ngược tạm thời BIP-110 của Bitcoin đã gặp khó khăn trong việc thu hút sự ủng hộ rộng rãi. Tuy nhiên, ý nghĩa của đề xuất này không chỉ nằm ở việc nó có được triển khai hay không. Những người ủng hộ xem đây là biện pháp bảo vệ có nguyên tắc nhằm duy trì tính thuần túy trong chức năng tiền tệ của Bitcoin trước tình trạng sử dụng dữ liệu không phục vụ thanh toán ngày càng gia tăng. Trong khi đó, những người phản đối coi đây là một sự can thiệp đầy rủi ro, có thể đe dọa tính liên tục của chuỗi, tính trung lập và khả năng phối hợp kinh tế. Đối với các tổ chức, sự việc này củng cố một phần cốt lõi trong luận điểm chấp nhận Bitcoin: cơ chế quản trị của mạng lưới có thể chậm chạp và gây tranh cãi, nhưng chính khả năng chống lại những thay đổi quy tắc vội vàng hoặc chỉ phục vụ một nhóm nhỏ đã góp phần duy trì niềm tin vào mạng lưới.

Đề xuất Cải tiến Bitcoin số 110 – hay BIP-110 – là một đề xuất nâng cấp tương thích ngược tạm thời nhằm hạn chế lượng dữ liệu tùy ý hoặc không phục vụ thanh toán có thể được đưa vào các giao dịch Bitcoin. Đề xuất này tiếp nối cuộc tranh luận trước đó về giới hạn OP_RETURN, việc lọc giao dịch và Bitcoin Knots, vốn đặt ra một câu hỏi tương tự: liệu các giao dịch hợp lệ và trả đủ phí có nên bị đối xử khác biệt chỉ vì cách chúng sử dụng không gian block hay không?

Cuộc tranh luận này gợi lại Cuộc Chiến Kích Thước Block của Bitcoin giai đoạn 2015–2017, khi những bất đồng về dung lượng và phí giao dịch leo thang thành một cuộc xung đột rộng lớn hơn xoay quanh cơ chế quản trị và câu hỏi ai có quyền quyết định tương lai của Bitcoin.

BIP-110 một lần nữa đẩy mức độ tranh luận lên cao hơn, chuyển trọng tâm từ việc các node của mạng lưới nên mặc định chuyển tiếp những giao dịch nào sang việc Bitcoin nên công nhận những giao dịch nào là hợp lệ ngay từ đầu.

Khi sự quan tâm của các tổ chức đối với Bitcoin tăng tốc cùng làn sóng ETF, phần lớn sự chú ý đương nhiên tập trung vào lưu ký, thanh khoản, quy định pháp lý, khả năng tiếp cận thị trường và nguồn cung cố định của Bitcoin. BIP-110 hướng sự chú ý đến một phần ít được nhìn thấy hơn nhưng cũng quan trọng không kém trong luận điểm đầu tư: cách Bitcoin xử lý những nỗ lực gây tranh cãi nhằm thay đổi chính các quy tắc của mình. Đối với các tổ chức đang đánh giá Bitcoin với tư cách là một tài sản hoặc hạ tầng, đây không chỉ là một tranh chấp kỹ thuật. Đây còn là phép thử đối với tính ổn định của các quy tắc Bitcoin, cho thấy ngay cả những đề xuất được trình bày như một biện pháp bảo vệ mạng lưới cũng không thể dễ dàng thay đổi các quy tắc cốt lõi nếu thiếu sự đồng thuận rộng rãi.

BIP-110 Sẽ Thay Đổi Điều Gì?

BIP-110 sẽ hạn chế những cách giao dịch có thể mang theo dữ liệu tùy ý thay vì chỉ chuyển Bitcoin. Đề xuất đặt giới hạn đối với kích thước của các đầu ra giao dịch mới, giới hạn các trường OP_RETURN và hạn chế những thao tác đẩy dữ liệu khác dựa trên script. Các Đầu Ra Giao Dịch Chưa Được Chi Tiêu (UTXO) được tạo trước thời điểm kích hoạt sẽ được miễn áp dụng các quy tắc mới. Những quy tắc này sẽ hết hiệu lực sau 52.416 block, tương đương khoảng một năm, trừ khi một thay đổi đồng thuận sau đó gia hạn hiệu lực.

Các hạn chế cũng không chỉ dừng lại ở việc áp giới hạn dữ liệu. Nếu được kích hoạt, đề xuất sẽ tác động đến một số thành phần của Taproot, bản nâng cấp Bitcoin năm 2021 đã mở rộng khả năng lập trình script của mạng lưới, bao gồm một số đường dẫn script có điều kiện. Phạm vi rộng hơn này là một trong những lý do khiến các nhà phê bình cho rằng đề xuất có thể ảnh hưởng đến những giả định thiết kế hiện tại của ví hoặc ứng dụng và, nghiêm trọng hơn, đến một số người nắm giữ Bitcoin.

Đề xuất được đưa ra để phản ứng trước tình trạng không gian block của Bitcoin ngày càng được sử dụng cho dữ liệu không phục vụ thanh toán. Kể từ năm 2023, Ordinals, token BRC-20 và Runes đã sử dụng các cấu trúc giao dịch để mang theo thông tin không liên quan trực tiếp đến việc chuyển Bitcoin, qua đó từng góp phần làm gia tăng hoạt động on-chain và áp lực phí ở nhiều thời điểm.

Tranh cãi về việc sử dụng dữ liệu tùy ý trở nên gay gắt hơn quanh thời điểm phát hành Bitcoin Core v30 vào tháng 10/2025. Phiên bản client này đã nới lỏng chính sách mặc định về dữ liệu được mang theo giao dịch, cho phép nhiều đầu ra OP_RETURN được chuyển tiếp và đưa vào hoạt động khai thác, đồng thời nâng tham số kích thước dữ liệu mang theo mặc định từ 83 byte lên 100.000 byte. Đây là những thay đổi về chính sách chứ không phải thay đổi đồng thuận, nghĩa là các giao dịch nằm ngoài chính sách chuyển tiếp mặc định của một node vẫn có thể hợp lệ theo quy tắc đồng thuận của Bitcoin.

Lập Luận Đằng Sau Việc Bảo Vệ Vai Trò Tiền Tệ Của Bitcoin 

Được đề ngày 5/12/2025 và công bố dưới bút danh Dathon Ohm, với Luke Dashjr được ghi nhận là tác giả của bản dự thảo ban đầu, BIP-110 chủ yếu được trình bày như một biện pháp “bảo vệ trường hợp sử dụng tiền tệ của Bitcoin”.

Theo quan điểm này, không gian block là hữu hạn và khan hiếm. Vì vậy, mỗi byte được sử dụng cho mục đích phi tiền tệ đều không còn khả dụng cho hoạt động thanh toán. Những người ủng hộ cũng cho rằng việc sử dụng ngày càng nhiều dữ liệu dung lượng lớn có thể làm tăng chi phí vận hành node, từ đó khiến hoạt động xác thực có nguy cơ tập trung vào các đơn vị sở hữu nhiều nguồn lực hơn.

Nhiều người phản đối đề xuất vẫn chấp nhận tiền đề rằng lớp cơ sở của Bitcoin chủ yếu là hạ tầng thanh toán tiền tệ. Bất đồng nằm ở hệ quả được rút ra từ tiền đề đó.

Vì Sao Những Người Phản Đối Xem BIP-110 Là Rủi Ro 

Nhiều người phản đối BIP-110 quyết liệt nhất cũng đồng ý rằng dữ liệu tùy ý là điều không mong muốn. Tuy nhiên, họ cho rằng việc thay đổi các quy tắc đồng thuận để hạn chế cấu trúc giao dịch sẽ tạo ra những rủi ro lớn hơn đối với tính liên tục, tính trung lập và khả năng phối hợp của mạng lưới.

Nhà phát triển Jameson Lopp đã lý giải lập trường phản đối của mình dựa trên giá trị của Bitcoin như một điểm neo đáng tin cậy cho các hệ thống khác. Trong khi đó, CEO Blockstream Adam Back cho rằng đề xuất này là “một bước đi xuống theo đúng nghĩa đen”, có thể gây gián đoạn cho người dùng và ứng dụng hiện tại, bao gồm những trường hợp biên liên quan đến UTXO, Miniscript và OP_IF. Đồng thời, đề xuất có thể tạo tiền lệ cho việc lọc giao dịch dựa trên cách một bộ phận người tham gia cho rằng Bitcoin nên được sử dụng.

Rủi ro không chỉ nằm ở kỹ thuật. Một quy tắc chỉ được một phần mạng lưới thực thi có thể tạo ra những quan điểm khác nhau về chuỗi hợp lệ, đồng thời gây bất định trong vận hành nếu thợ đào, node, sàn giao dịch và đơn vị lưu ký không đạt được sự đồng thuận rộng rãi.

Một số phản đối khác tập trung cụ thể vào thiết kế của BIP-110, bao gồm cách đề xuất xử lý các nhánh mã lệnh Miniscript trong Taproot trong những trường hợp biên và hạn chế được đề xuất đối với việc tạo các đầu ra thanh toán bằng khóa công khai (P2PK) mới – loại đầu ra trả trực tiếp tới khóa công khai đã tồn tại từ giai đoạn đầu trong lịch sử Bitcoin.

Các tín hiệu công khai cho đến nay chưa cho thấy sự ủng hộ rộng rãi từ những mining pool lớn nhất. Bitcoin Core chưa xác nhận ủng hộ BIP-110 và một bản triển khai đã được gửi lên nhưng chưa được hợp nhất. Mark “Murch” Erhardt, biên tập viên BIP đã cấp số cho đề xuất, nhấn mạnh rằng việc cấp số chỉ là một quyết định về quy trình chứ không phải sự ủng hộ, đồng thời công khai chỉ trích chính đề xuất này. Bitcoin Core không phải bên duy nhất quyết định Bitcoin là gì, nhưng việc dự án này không tham gia vào một nỗ lực kích hoạt đang gây tranh cãi vẫn có ý nghĩa đáng kể.

Phép Thử Thực Sự Đằng Sau Kế Hoạch Kích Hoạt BIP-110

Thiết kế kích hoạt của BIP-110 bao gồm một cơ chế chốt sớm nếu 55% số block trong một chu kỳ điều chỉnh độ khó kéo dài hai tuần phát tín hiệu ủng hộ. Nếu không đạt ngưỡng này, đề xuất còn bao gồm một giai đoạn bắt buộc phát tín hiệu sau đó, dự kiến diễn ra trong nửa đầu tháng 8/2026.

Theo thiết kế này, các node thực thi BIP-110 sẽ từ chối những block không đáp ứng điều kiện phát tín hiệu bắt buộc trong giai đoạn tương ứng, trong khi các node không thực thi đề xuất vẫn tiếp tục áp dụng những quy tắc hiện hành. Kể từ tháng 5, tỷ lệ thợ đào tự nguyện phát tín hiệu vẫn ở mức thấp trong nhóm một chữ số, thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng 55% cần thiết để chốt kích hoạt sớm. Mức độ sẵn sàng ở cấp độ node khó đo lường hơn, bởi số lượng node công khai không nhất thiết cho biết có bao nhiêu node đã được cấu hình cụ thể để thực thi BIP-110.

Đối với hạ tầng thị trường, câu hỏi không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu block mang tín hiệu, mà còn ở việc thợ đào, node và các chủ thể kinh tế lớn có hội tụ về cùng một bộ quy tắc hay không. Một đợt kích hoạt gây tranh cãi có thể làm phát sinh các vấn đề xoay quanh hoạt động nạp, rút, lưu ký và sự phân mảnh thanh khoản.

Cũng cần đặt câu hỏi liệu các hạn chế có thực sự đạt được mục tiêu đã đề ra hay không. Peter Todd đã phản hồi bản dự thảo ban đầu bằng cách nhúng toàn bộ nội dung của chính BIP vào một giao dịch vẫn tuân thủ các quy tắc được đề xuất, qua đó cho thấy những hạn chế này có thể dễ dàng bị vượt qua như thế nào. Nếu những giải pháp né tránh tương tự khả thi, đề xuất có thể làm thay đổi chi phí và hình thức công bố dữ liệu mà không nhất thiết loại bỏ được hoạt động đó.

BIP-110 Cho Thấy Điều Gì Về Cơ Chế Quản Trị Của Bitcoin

Những người ủng hộ BIP-110 xuất phát từ một mối lo ngại có cơ sở: không gian block của Bitcoin là khan hiếm, việc vận hành node phát sinh chi phí và chức năng tiền tệ của mạng lưới không tự động được bảo vệ trước mọi cách sử dụng hợp lệ về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, lập luận đó vẫn chưa đủ để tạo ra sự đồng thuận rộng rãi đối với giải pháp được đề xuất.

Một phần sự phản đối phản ánh tính bảo thủ nói chung của Bitcoin. Một phần khác liên quan trực tiếp đến BIP-110: phạm vi của đề xuất vượt ra ngoài những giới hạn dữ liệu được nhắc đến nhiều nhất, các lo ngại về khả năng tương thích vẫn tồn tại và những giải pháp né tránh tiềm năng đặt dấu hỏi cho quan điểm rằng các hạn chế đồng thuận có thể phân tách rõ ràng mục đích sử dụng tiền tệ và phi tiền tệ.

Đây là một sự khác biệt quan trọng đối với các tổ chức và những bên tham gia thị trường. Nhìn từ bên ngoài, cơ chế quản trị của Bitcoin có thể trông chậm chạp, phân mảnh và cứng nhắc. Tuy nhiên, không có cơ quan trung tâm nào có thể đơn phương giải quyết tranh chấp, không có bản triển khai duy nhất nào có thể tái định nghĩa mạng lưới bằng mệnh lệnh, và không có cuộc bỏ phiếu nào của thợ đào có thể tự động bảo đảm sự chấp nhận về mặt kinh tế.

Điều đó khiến việc chuyển hướng Bitcoin trở nên khó khăn, ngay cả khi một đề xuất được trình bày như biện pháp bảo vệ mục đích tiền tệ của mạng lưới. Nó cũng lý giải vì sao những thay đổi gây tranh cãi luôn được tiếp cận một cách thận trọng. Đối với một tài sản ngày càng được tích hợp sâu vào hạ tầng thị trường, uy tín không chỉ phụ thuộc vào việc Bitcoin được sử dụng cho mục đích gì, mà còn vào mức độ khó khăn khi muốn thay đổi những quy tắc định hình nên nó.

Dù điều gì xảy ra trong giai đoạn kích hoạt vào tháng 8, cuộc tranh luận về dữ liệu tùy ý nhiều khả năng sẽ không biến mất. BIP-110 đã cho thấy việc giải quyết tranh luận này thông qua thay đổi đồng thuận khó khăn đến mức nào. Nếu thiếu sự đồng thuận rộng rãi, ngay cả những đề xuất được trình bày như biện pháp bảo vệ mục đích tiền tệ của Bitcoin cũng phải đối mặt với một rào cản rất lớn. Sự khó khăn đó không có nghĩa Bitcoin không thể thay đổi, mà là lời nhắc nhở rằng mọi thay đổi đối với các quy tắc cốt lõi đều phải vượt qua một ngưỡng kiểm tra hiếm thấy.