Glamsterdam Là Gì? Giải Mã Bản Nâng Cấp Xây Dựng Block On-Chain Của Ethereum Năm 2026
Hai bản nâng cấp lớn gần nhất của Ethereum tập trung hoàn toàn vào Layer 2. Glamsterdam, dự kiến ra mắt vào nửa đầu năm 2026, sẽ hướng tới việc cải thiện Layer 1, không chỉ về tốc độ và hiệu suất mà còn ở toàn bộ quá trình sản xuất block. Khi hoạt động thực thi ngày càng dịch chuyển sang L2 và bản thân Ethereum đang định hình trở thành tầng thanh toán và điều phối cốt lõi của hệ sinh thái, câu hỏi về việc ai kiểm soát việc sản xuất block và dưới những quy tắc nào đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Bản nâng cấp mới nhất của Ethereum, Glamsterdam, dự kiến lên sóng vào nửa đầu năm 2026, đánh dấu đợt cập nhật phần mềm lớn thứ ba trong vòng một năm. Hai bản nâng cấp trước đó, Pectra và Fusaka, triển khai lần lượt vào tháng 5 và tháng 12/2025, chủ yếu hướng tới việc mở rộng Layer 2. Điểm khác biệt của Glamsterdam là nhắm trực tiếp vào tầng cơ sở, giải quyết bài toán về cách các block được tạo ra, ai tạo ra chúng và cách mạng lưới sắp xếp cũng như xử lý giao dịch.
Thoạt nhìn, Glamsterdam dễ bị nhầm tưởng là một đợt nâng cấp hiệu suất thông thường, xoay quanh tốc độ xử lý cao hơn, giới hạn chi phí lớn hơn và phí thấp hơn. Tuy nhiên, ở góc độ sâu xa hơn, nó chạm đến cốt lõi của cách Ethereum muốn tầng cơ sở của mình vận hành: không chỉ là nơi thanh toán giao dịch, mà là một hệ thống xuyên suốt và có thể dự đoán được, nơi các chức năng thị trường quan trọng nhất, hiện đang được xử lý off-chain, ngày càng được tích hợp sâu vào giao thức.
Các nhà phát triển gọi đây là quá trình “tích hợp lõi”, và đối với các tổ chức đang đánh giá Ethereum như một hạ tầng thanh toán, đây có thể coi là tập hợp các thay đổi quan trọng nhất kể từ sự kiện The Merge.
Thị Trường Off-Chain Đằng Sau Quá Trình Sản Xuất Block Của Ethereum
Quá trình sản xuất block hiện tại của Ethereum trông khá khác biệt so với thiết kế ban đầu của giao thức.
Sau sự kiện The Merge năm 2022, Ethereum chuyển sang cơ chế đồng thuận, trong đó các thực thể được cấp quyền đề xuất block. Trong khi đó, việc xây dựng block, chọn lọc và sắp xếp giao dịch lại trở thành một hoạt động chuyên biệt riêng. Kể từ đó, mô hình tách biệt người đề xuất – người tạo lập (PBS) đã chiếm phần lớn hoạt động sản xuất block trên Ethereum. Theo đó, các thực thể sử dụng hạ tầng điều phối của bên thứ ba để lấy block từ các tổ chức tạo lập chuyên nghiệp.
Các tổ chức cạnh tranh để lắp ráp các block mang lại lợi nhuận cao nhất, với các nhân tố điều phối đóng vai trò trung gian chuyển nội dung block cho thực thể mà không tiết lộ trước. Theo thời gian, thị trường tạo lập này trở nên tập trung hóa cao độ, các nghiên cứu ước tính ba nhà tạo lập hàng đầu hiện kiểm soát hơn 80% toàn bộ các block PBS.
Hệ quả là quá trình sắp xếp giao dịch tự nó đã tăng lợi nhuận, được thúc đẩy bởi Tổng Giá Trị Tối Đa (MEV). Một hệ sinh thái ngày càng lớn gồm các bot và nhà tạo lập chuyên nghiệp hiện đang cạnh tranh để giành lấy giá trị này, thường thông qua chênh lệch giá, thanh lý và các cơ hội khác dựa trên thứ tự giao dịch. Điều này biến việc sản xuất block thành một thị trường off-chain với quy luật kinh tế và sự đánh đổi riêng.
Hai Thay Đổi Cốt Lõi Của Glamsterdam
Hai đề xuất chính của Glamsterdam sẽ thay thế các chức năng thị trường phát triển tự phát bên ngoài giao thức Ethereum bằng các cơ chế tương đương trên on-chain, rõ ràng và tuân thủ chặt chẽ luật mạng lưới.
Thứ nhất, tích hợp Tách biệt Người đề xuất – Người tạo lập (ePBS – EIP-7732), đưa thị trường tạo lập vào trực tiếp giao thức. Thực tế, thực thể phải đặt niềm tin rằng các nhóm phân phối sẽ không thao túng hay làm lộ nội dung block, một rủi ro niềm tin nằm hoàn toàn ngoài các quy tắc của mạng lưới. Với ePBS, các nhà tạo lập sẽ niêm phong block bằng mật mã và gửi kèm một mức giá thầu. Thực thể sẽ chọn mức giá cao nhất mà không thấy nội dung giao dịch, và block chỉ được tiết lộ sau khi cam kết bị khóa. Kết quả là một thị trường xây dựng block tuân thủ cùng quy tắc đồng thuận như phần còn lại của mạng lưới, có thể kiểm toán và vận hành theo luật, thay vì phụ thuộc vào niềm tin của các bên trung gian.
Thứ hai, Danh sách Truy cập Cấp Block (BALs – EIP-7928) giải quyết bài toán thông lượng thực thi. Ethereum hiện đang xử lý các giao dịch tuần tự vì không thể đoán trước được mỗi giao dịch sẽ tác động đến vùng lưu trữ nào. BALs làm cho thông tin đó trở nên rõ ràng ở cấp độ block, cho phép các giao dịch không xung đột lẫn nhau được xử lý song song.
Cựu đồng giám đốc điều hành Ethereum Foundation, Tomasz Stańczak, từng cho biết việc tăng giới hạn phí giao dịch sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn, đạt 100 triệu phí giao dịch mỗi block ban đầu và lên 200 triệu khi ePBS đi vào hoạt động toàn diện. Điều này đặt Ethereum vào lộ trình hướng tới tốc độ 10.000 giao dịch mỗi giây (TPS), nhanh hơn gấp nhiều lần so với hiện tại.
Glamsterdam cũng đi kèm một gói các đề xuất (EIP) tái định giá phí giao dịch, dự kiến giúp giảm khoảng 78% phí giao dịch.
Những Vấn Đề Glamsterdam Không Giải Quyết Được
Mặc dù ePBS giúp tổng giá trị tối đa (MEV) minh bạch hơn và đưa nó lên on-chain, một cải tiến rất thiết thực, nhưng nó lại không loại bỏ được động cơ trục lợi cốt lõi.
Trong hệ thống dựa trên relay hiện tại, việc tạo block phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp off-chain và niềm tin. ePBS phần lớn loại bỏ điều đó nhưng không xóa bỏ động cơ kinh tế từ việc sắp xếp giao dịch, nó chỉ thay đổi nơi và cách các nhà tạo lập cạnh tranh. Một báo cáo học thuật vào tháng 1/2026 mô phỏng ePBS khi có MEV đã chỉ ra thực tế này: mặc dù giảm tính tập trung ở phía các thực thể, nó lại “khuếch đại việc tập trung về lợi nhuận và nội dung” trong giới tạo lập. Lý do là quyền truy cập vào các dòng lệnh riêng tư vẫn mang lại lợi thế đấu thầu mang tính cấu trúc và tích tụ theo thời gian. Sự phức tạp để xây dựng block với ePBS và BALs có thể biến chính nó thành một yếu tố gây tập trung hóa, tạo lợi thế cho các nhà tạo lập quy mô lớn sở hữu hạ tầng độ trễ thấp.
Một mối lo ngại khác là vấn đề “lựa chọn miễn phí”. Nhà tạo lập có thể giữ lại nội dung block sau khi chốt thầu nếu MEV xuất hiện phút chót khiến việc hủy bỏ trở nên sinh lời hơn. Các mô hình học thuật ước tính điều này ảnh hưởng trung bình khoảng 0,82% số block, và có thể lên tới 6% trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh.
Các thay đổi này cũng đi kèm với rủi ro khi triển khai. Sự kết hợp giữa ePBS và BALs làm tăng đáng kể độ phức tạp của lớp đồng thuận, đưa thêm logic thực thi và xây dựng block vào trong giao thức. Mặc dù giúp hệ thống minh bạch hơn, nó cũng mở rộng rủi ro cho các lỗi, các trường hợp ngoại lệ và các sự cố đồng thuận, đặc biệt khi cả hai tính năng này chưa từng được kiểm chứng trên quy mô mạng chính.
Lộ trình hậu Glamsterdam của Vitalik Buterin, bao gồm FOCIL (được xác nhận là công nghệ chủ đạo cho bản nâng cấp Hegota vào cuối năm 2026) và mã hóa mempool, nơi tạm giữ giao dịch chưa được xác nhận, trong các bước tiếp theo, là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy ePBS mới chỉ là nền tảng khởi đầu chứ chưa phải là đích đến cuối cùng.
Vì Sao Các Tổ Chức Đang Đặc Biệt Quan Tâm
Với các tổ chức, ý nghĩa của Glamsterdam không chỉ nằm ở việc giảm phí, mà quan trọng hơn là ý nghĩa thực tiễn của tính kiểm toán trong sản xuất block. Tính đến giữa năm 2025, hơn 50% các giao dịch giá trị cao trên Ethereum đã được định tuyến qua các kênh riêng tư để né tránh MEV. Đây là một giải pháp cho thấy hệ thống hiện tại không phải lúc nào cũng mang lại mức độ dự đoán mà các tổ chức yêu cầu.
Việc sắp xếp block được quản lý bởi giao thức mang đến cho các đội ngũ tuân thủ và rủi ro một hệ thống minh bạch, có tính quy tắc để họ mô phỏng và kiểm toán. Kết hợp với việc nâng cấp hai lần một năm của Ethereum và bản nâng cấp Hegota đã được lên kế hoạch vào cuối năm 2026, điều này vạch ra một lộ trình hạ tầng rõ ràng để các tổ chức xây dựng chiến lược xung quanh.
Tầm quan trọng rộng lớn hơn nằm ở cấu trúc. Nếu các L2 trong tương lai đảm nhận phần lớn hoạt động thực thi trong khi L1 đóng vai trò là tầng thanh toán, thì chất lượng tạo block của L1 lại càng trở nên quan trọng. Vấn đề không phải là thông lượng giao dịch nhỏ lẻ trên các bản tổng hợp, mà là liệu lớp điều phối bên dưới có đủ ổn định để làm nền tảng cho các hoạt động lớn, yêu cầu tuân thủ và kiểm toán hay không. Glamsterdam không hề thay thế mạng lưới Layer 2. Ngay cả với mức 200 triệu phí giao dịch mỗi block, L2 vẫn sẽ rẻ hơn cho các hoạt động cần tối ưu chi phí và mang lại thời gian xác nhận tính bằng phần nghìn giây mà L1 không thể theo kịp. Kết quả khả dĩ nhất là một sự phân công vai trò rõ ràng hơn: L2 xử lý thực thi, còn L1 sẽ là trụ cột thanh toán.
Glamsterdam sẽ không giải quyết được mọi nút thắt còn lại trong kiến trúc của Ethereum. Các động lực cạnh tranh sinh ra từ việc sản xuất block phụ thuộc MEV sẽ dịch chuyển nhiều hơn là biến mất, và sự phức tạp đi kèm mang lại những rủi ro triển khai thực tế. Tuy nhiên, các chức năng thị trường vốn tự phát bên ngoài giao thức nay đang được tích hợp, trở nên minh bạch và đặt dưới các quy tắc chung như mọi thành phần khác.
Đối với một lớp hạ tầng mà các tổ chức đang hướng tới để làm trụ cột cho các hoạt động tài chính nghiêm ngặt, đây là một bước tiến vô cùng quan trọng.
